blaccckk

‘Black Mirror’ houdt ons een zwarte spiegel voor

06/03/2017

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wat is er toch met ons aan de hand? Sinds de woordvoerdster van Trump de term 'alternatieve feiten' lanceerde is '1984' van George Orwell, een boek uit 1948, weer een bestseller. Ironisch genoeg toonde Orwell veel overeenkomsten met Trump. Net als Trump werd hij gedreven door een antipathie tegenover intellectuelen en een voorliefde voor eenvoudige mensen met een eenvoudig leven. Maar daar houden de overeenkomsten op. Wat Orwell in 1984 aan de kaak wou stellen was de onbewuste invloed van media op onze levens. De nieuwe Orwell zou wel eens Charlie Brooker kunnen zijn. Hij schrijft echter geen boeken, maar wel scenario's.

Doemscenario’s doorspekt met satire, horror en science-fiction, verzameld onder de naam ‘Black Mirror’. Met als onderwerp: onze scherm(en)verslaving. Het is een stereotiep beeld van onze Westerse samenleving, en toch zal iedereen het beamen: mensen die in het openbaar slaafs naar een scherm staren. Niemand zal ook ontkennen dat er iets verontrustends van dat beeld uitgaat. Op die emoties speelt Charlie Brooker met elke aflevering van ‘Black Mirror’ in.

How new media will ruin your life

Charlie Brooker komt natuurlijk niet uit het niets. Voor hij aan ‘Black Mirror’ begon werd hij bekend door satirische tv-programma’s zoals ‘How tv ruined your life’ en ‘Screenwipe’. In ‘Screenwipe‘ bijvoorbeeld gaf hij zijn zwartgallige kijk op de verslaggeving van verschillende nieuwsmedia van zijn land. Daar groeide het zaadje voor ‘Black Mirror’ of ‘How New Media Will Ruin Your Future Life’.

Black Mirror

Black mirror (‘zwarte spiegel’) gaat uit van de premisse dat bijna iedereen omringd is door zwarte schermen. Of misschien is omsingeld een beter woord. En privacy een ding van het verleden is. Dat is toch de visie van Charlie Brooker. En als het nu al zo erg is, wat staat ons in de toekomst dan te wachten? De schaduwzijde van de technologische mogelijkheden worden door Charlie Brooker, half nerd/half neuroot, onderzocht. Of hoe onze technologische droom in een handomdraai in een dystopische nachtmerrie kan veranderen. Het is televisie die je ongerust maakt in plaats van je zoals gebruikelijk in slaap te sussen. Over een verre toekomst, maar eigenlijk over vandaag. Via de omweg van de toekomst wil Brooker onze huidige verwarrende situatie beter begrijpen. Zoek wel niet naar langlopende verhaallijnen of ‘cliffhangers’. Elke aflevering staat op zich. Met als enige rode draad: technologie en zijn gevolgen.

Boosdoener

Het zou echter te simpel (en saai) zijn om van technologie de grote boosdoener te maken. Het gaat meer over onze nefaste omgang met deze speeltjes die onze levens ongezien in een nachtmerrie kunnen veranderen. ‘Black Mirror’ wil meer verontrusten dan waarschuwen. Zoals de schermen die ons omringen zwart en koud worden als we ze uitzetten en ons dan schrik aanjagen. Omdat ze ons een spiegel voorhouden van onze zwarte kant die we uitleven op het internet. De vrijheid die we ervaren op het internet is in feite een gevangenis. Orwell waarschuwde al dat er niets gevaarlijker is dan aangeprate vrijheid. Het internet geeft veel maar neemt ook veel.

Blackmailing (en spoilers!)

Spoilers! indien je seizoen 1/2/3 van Black Mirror nog niet zag, lees dan verder op eigen risico

Een thema dat al in de eerste aflevering van het eerste seizoen aangeraakt wordt is chantage of in het engels ‘blackmailing’. Daarin wordt de premier zo ver gedreven dat hij seks heeft met een varken voor het oog van de gehele natie wel te verstaan. In de derde reeks komt dit thema terug in ‘Shut up and Dance’ waarin pedofielen worden gestraft (en tegen elkaar opgezet) door een anoniem gezelschap (denk aan hackerscollectieven zoals Anonymous). Het gaat hem om kijken en bekeken worden. De evolutie is duidelijk. Komt de premier in de eerste aflevering nog onschuldig over, dan is dit in het derde seizoen met de pedofielen een heel ander verhaal. In het tweede seizoen wordt die focus al een beetje weerlegd in de aflevering ‘White Bear’ waarin een vrouw die beschuldigd wordt van het martelen van een kind opgesloten wordt in een park. Daar wordt ze achtervolgd door gewone mensen die haar filmen en anderen die haar met wapens bestoken. Het accent wordt verschoven van de gevaren van nieuwe media naar gerechtigheid, waarbij aan de kijker gevraagd wordt of ze instemmen met deze alternatieve vormen van straf.

Brainwashing

Andere verhaallijnen tonen overeenkomsten met dystopische films zoals Network (een man die dreigt zelfmoord te plegen krijgt een eigen tv-programma) en A Clockwork Orange (brainwashing door met opengesperde ogen naar beelden te moeten kijken). Maar waar de makers van science-fiction vroeger eerder ongerust waren over dat robots in mensen zouden veranderen (zie ‘2001: A Space Odyssey‘ en ‘De Lift‘) is Charlie Brooker meer bang voor het omgekeerde; dat mensen – door hersenloos gebruik van smartphones – in robots veranderen. ‘Black mirror’ is een wake-up call, een verwrongen lachspiegel, kijk eventjes niet op je scherm maar naar de jouw omringende werkelijkheid en ontdek dat technologie een facade is.

Black Mirror, door ons warm en koud aanbevolen.

We onderzochten hoeveel ‘Black Mirror’ er reeds hedendaagse realiteit is. Het resultaat lees je hier.

Dieter Stockman

Plaats een reactie