untitled-design-19

Gevangenen krijgen een gezicht in ‘The Making of Justice’

23/02/2017

Vorig weekend was er weer een nieuwe BudaVista. Vrijdag 17 en zaterdag 18 februari kon je de documentaire 'The Making of Justice' van de kunstenares Sarah Vanhee gaan bekijken in de Budascoop. Wij tekenden present en hadden nadien ook nog een persoonlijk onderhoud met Sarah.

‘Men behoort nog tot het gepeupel zolang men de schuld altijd op anderen schuift, men is op weg naar wijsheid als men altijd alleen zichzelf aansprakelijk stelt, maar de wijze bevindt niemand schuldig, nog zichzelf, nog anderen.’ Een citaat van de Romeinse (ex-)slaaf Epictetus. 1900 jaar geleden. Toch zijn we sindsdien niet veel verder geraakt met ons strafrecht.

Wegwerpmaatschappij

1607_sarah_vanhee_c_phile_deprez_360_269_s_c1

In the ‘The Making of Justice’ vraagt de West-Vlaamse Sarah Vanhee zich af hoe een maatschappij eruit zou zien die niet gericht is op vergelding maar op heling. In al haar voorstellingen problematiseert Sarah Vanhee onze wegwerpmaatschappij. Volgens haar bouwen wij onze hele identiteit op dingen terzijde schuiven. In die zin is deze documentaire een vervolg op haar vorige voorstelling ‘Oblivion‘ waarin ze haar afval van een jaar tentoonspreidt en zo zichtbaarheid geeft aan wat doorgaans onzichtbaar blijft. Volgens haar versimpelen we alles door het onzichtbaar te maken. Of het nu om afval gaat of om criminelen. Het is de overtuiging van Sarah Vanhee dat onze afvalbakken meer over ons zeggen dan onze propere huizen.

Alternatieve praatgroep

De documentaire ‘The making of Justice’ die vrijdag en zaterdag werd vertoond op het BudaVista festival toont het menselijk gezicht van de misdadigers. Omdat de misdadigers onherkenbaar moeten blijven is alles wazig gefilmd en wordt er niet op de hoofden maar op de lichamen gefocust. Pas tegen het einde van de documentaire wordt er uitgezoomd en krijgen we een duidelijker – maar nog altijd flou – beeld van de misdadigers. Soms verschijnen er gele ondertitels die het misdaadverhaal vertellen dat Sarah Vanhee verzonnen heeft, waarna de gevangenen commentaar geven of aanvullingen suggereren bij een scène uit het scenario. Beeld je een alternatieve praatgroep in de gevangenis in.

Inkeer en verzoening?

Opmerkelijk was de eensgezindheid bij de gevangen over de strafmaat – die moet lang zijn wil de gevangene tot inkeer komen. Een ander ding waar er instemming rond was dat wie het minst iets van hun zaak wist het strengst oordeelde over de misdadiger in kwestie. En dat negentig procent van wat in de kranten verschijnt over een zaak compleet verzonnen is, de journalist neemt zelf de moeite niet om contact op te nemen met de moordenaar. Wat in ons strafsysteem ontbreekt is een fundamentele focus op verzoening. Slechts enkele gevangenen hadden de nabestaanden van hun slachtoffers recht in de ogen kunnen kijken. Ofwel is er onverschilligheid langs de kant van de misdadiger ofwel vermijdingsdrang bij de nabestaanden.

Nagesprek

In het nagesprek maakte Sarah Vanhee duidelijk dat ze lange gesprekken heeft gehad met iedere gevangene vooraleer ze hen in de praatgroep opnam. Er waren veel gegadigden maar weinig geselecteerden. Dat kan verklaren waarom alle moordenaars zo’n “sympathieke” indruk maakten. De gevangene en hun slachtoffers hadden de documentaire ook op voorhand gezien en hun fiat gegeven. Sarah Vanhee kreeg het zelf moeilijk toen ze in bijzijn van de slachtoffers haar eigen documentaire bekeek, alsof toen pas voor haar de mogelijke impact van haar documentaire concreet werd.

Geen beterschap in zicht

Na het interview dat we van haar afnamen liet ze ook weten dat we met de huidige regering de komende jaren niet moeten rekenen op een humaner strafsysteem in België. Ook gevangenissen zijn jammer maar helaas business geworden. Terwijl in Scandinavië – waar ze de zaken wel anders aanpakken – momenteel gevangenissen gesloten worden. Tijd voor herbronning?

Meer info over Sarah Vanhee kan je hier terugvinden.

Dieter Stockman

Plaats een reactie