Het wonderlijke universum van Haruki Murakami

03/04/2017

In Japan zorgt elk nieuw boek van Haruki Murakami voor een stormloop op de boekhandels. Met ‘Killing Commendatore' is het weer van dat. De hype rond de Japanse vertaling van Harry Potter verbleekt erbij in het niets. Ook in Europa wordt reikhalzend uitgekeken naar de nieuwe worp van de Japanse schrijver. Wij moeten het tot dan stellen met ‘Mannen zonder vrouw’, het laatst vertaalde werk van de potentiële Nobelprijswinnaar.

Deze verhalenbundel vormt eigenlijk wel een goede opstap naar het andere werk van Murakami. De verhalen stoppen altijd op het punt dat ze te zweverig worden waardoor lezers die niet van magisch-realistische elementen ook aan hun trekken komen en het Murakami-universum kunnen ontdekken.

Kleurloze personnages

‘Mannen zonder vrouw’ is ook representatief voor de richting die de auteur de laatste tijd uitgaat: zijn hoofdpersonages worden namelijk steeds kleurlozer en ook alle ‘mannen zonder mannen-zonder-vrouwvrouw’ ontsnappen niet aan deze beschrijving. Een verklaring voor het als maar kleurlozer worden van zijn hoofdpersonages zou in de contrastwerking gelegen kunnen zijn. Hoe kleurlozer de hoofdpersonages, hoe kleuriger de magisch-realistische elementen in het werk van Murakami afsteken. Deze verhalen zijn dan ook een vingeroefening in het neerzetten van kleurloze personages.

Jong en mannelijk

Naast kleurloos zijn zijn hoofdpersonages ook bijna altijd jong en van het mannelijk geslacht. En eenzaam, zoals in het verhaal ‘Kino’: ‘Hij aanvaardde de eenzaamheid, stilte en afzondering zo natuurlijk als uitgedroogde grond de regen opneemt.’ Ze hebben meestal genoeg van hun leven. ‘In elk geval wilde ik alles uitwissen en als een gloednieuw mens een nieuw leven in Tokyo beginnen. Ik wilde proberen of het mogelijk was een nieuw zelf te worden,’ klinkt het in ‘Yesterday’. Maar al deze pogingen lopen strand want ‘hij was nu eenmaal voorbestemd in zijn leven nooit iets te bereiken of te presteren.’ De mannen zijn het noorden kwijt. In ‘een wereld die een weidse oceaan is zonder herkenningspunten’ zijn ze ‘een klein bootje zonder zeekaarten of anker.’ Kleurloos kan enerzijds saai betekenen maar ook identiteitsloos. ‘Wat ben ik in godsnaam voor iemand,’ vraagt Dokter Tokai zich af in het verhaal ‘Een onafhankelijk orgaan’. In iedere verhaal brengt Murakami zijn hoofdpersonage op dat kruispunt in hun leven. En het is nog maar de vraag of die vraag beantwoord zal worden.

Mannen zonder vrouw

De vrouwen komen er in eerst instantie beter van af. ‘Een speciaal soort tijd, die met de werkelijkheid verweven is en hem tegelijkertijd teniet doet – dat is de gave die vrouwen ons geven.’ Maar de bloempot komt achter het eerder geworpen bloemetje: ‘Op gezette tijden liegen alle vrouwen, maar over iets belangrijk liegen ze altijd.’ Echter zonder schuldgevoelens: ‘Naar zijn mening waren alle vrouwen geboren met een speciaal, onafhankelijk soort orgaan om te kunnen liegen.’ Mannen zijn de vliegjes in het spinnenweb dat de vrouwen voor hen geweven hebben. En voor je het weet word je ‘op een dag  mannen zonder vrouw’. Het is heel gemakkelijk mannen zonder vrouw te worden: zielsveel van ze houden en ze dan te verliezen want ‘soms betekent het verlies van één vrouw alle vrouwen’. Mannen die de vrouw van hun leven ontmoeten en ze dan op één of andere manier verliezen. Dat is de rode draad die doorheen deze verhalenbundel is gesponnen.

Jazz

Muziek eist een belangrijke bijrol op in de boeken van Murakami. Hij heeft zelfs een boek naar een liedje van The Beatles genoemd: ‘Norwegian Wood’. En een verhaal in ‘Mannen zonder vrouw’ heet ‘Yesterday’. Hij zal het dus wel niet erg gevonden hebben dat Bob Dylan vorig jaar de Nobelprijs voor zijn neus heeft weggesnoept. Zelf heeft hij ooit nog een jazzbar opengehouden. Dit gegeven heeft hij verwerkt in het verhaal ‘Kino’. Door het gegeven van de jazzbar en de jazzmuziek die doorheen het verhaal is geweven is het moeilijk niet te denken aan de film ‘Lalaland’. En misschien is het niet zo ver gezocht om het werk van Murakami met een musicalfilm te vergelijken. Zeker wat de ontvangt betreft. Ofwel hoor je bij het kamp van de believers ofwel bij het het haterskamp, er lijkt geen tussenweg te zijn. Of het zou ‘Mannen zonder vrouw’ moeten zijn…

Japan

Murakami is ook voor velen in het Westen hun eerste introductie, voorbij de cliché’s, in het Japanse landschap, hun zeden en gebruiken. Murakami is de verwesterde nuchtere gids die ons door de dromerige en wondere wereld van het ons onbekende Japan voert. Daarin ligt zijn aantrekkingskracht voor zijn lezers buiten Japan. Hoe zijn succes in Japan verklaard moet worden laten we aan de Japanners over.

Disclaimer

Maar let op: Murakami lezen is een beetje zoals het drinken van whiskey. Doe het slechts af en toe, en niet meer dan één na elkaar. Anders krijg je er hoofdpijn van. 

Dieter Stockman

Plaats een reactie