Lazarus probeert ‘De Idioot’ weer in ere te herstellen

20/04/2017

Het eerste wat mensen tegenwoordig denken als ze het woord 'idioot' horen is zelden tot nooit positief. Theatergroep Lazarus probeert de idioot echter weer in ere te herstellen. Wij zaten afgelopen dinsdag in Theater Antigone op de eerste rij.

Wat als…. je een goed mens dropt in een verdorven poel? Dat is het uitgangspunt van ‘De Idioot’, het toneelstuk van de toneelgroep Lazarus gebaseerd op de gelijknamige roman van de Russische schrijver Dostojevski. In hun elfjarig bestaan hebben ze zich al tweemaal eerder vergrepen aan een Russische klassieker. Eerst ‘Oblomow’ van Gontcharov en dan ‘De Gebroeders Karamazov’, ook van Dostojevski. Maar weinigen hebben het vuistdikke boek uitgelezen – een geleerd man zei ooit dat je wel een idioot moest zijn om De Idioot te hebben uitgelezen – dus is het toneelstuk een buitenkans met dit miskende meesterwerk van Dostojevski kennis te maken.

Prins Myskien

De idioot van dienst is Prins Myskien. De verdorven poel is het Moskou van de vorige eeuw. Hij komt terug van een verblijf in Zwitserland, waar hij was voor zijn gezondheid, want hij lijdt aan de vallende ziekte, epilepsie geheten in de volksmond. Prins Myskien ziet er niet echt uit als een prins – Gunther Lesage die zijn rol speelt draagt in de beginscènes een sportieve outfit – en gedraagt zich ook niet als een prins. Eerder ziet men in hem een idioot. Al snel wordt hij de spil in een ingewikkeld kluwen van liefdesaffaires en erfeniskwesties rond Natasja Fillipovna. Alles draait in Moskou rond geld, zelfs de liefde.

Hysterisch

De vrouwen in dit toneelstuk zijn in één woord: hysterisch. En onvoorspelbaar. Natasja Filipvona (Charlotte Vandermeersch) is het gegeerde wild van Moskou en Aglaja (Dominique Collet) meer de outsider. Eerst is Prins Myskin een soort bemiddelaar in het conflict rond wie Natasja Filipvona toekomt, hij vangt de klappen op, maar algauw zit hijzelf gevangen tussen de twee vuren Filipvona en Aglaja terwijl het onduidelijk blijft of hij wel echt van één van beiden houdt. In het onderstaande fragment zien we het eerste oogcontact tussen de idioot en de schone Natasja.

Te goed voor de wereld

Prins Myskien is het typisch figuur van de mens die te goed is voor de wereld. In Prins Myskien heeft Dostojevski een Christusfiguur willen neerzetten, een door en door goed mens. Hij kent geen rang en stand en lijkt geen oog te hebben voor zijn eigen voordeel. Daarom flapt hij er alles uit. Hij kent geen geheimen.  En daarom is hij ook een ideaal mens om te misbruiken. Daarmee maakt hij zich niet geliefd in Moskou dat stikt van de intriges. Prins Myskin is de olifant in de porseleinwinkel. Enkel door zijn vallende ziekte ontsnapt hij aan de fatale messteek.

Deus Ex Machine

Maar voor een deel is Prins Myskin ook de verlosser.  De deus ex machine die de verderfelijke samenleving een spiegel voorhoudt. De plaatsvervanger van God. In het verdere verloop van het toneelstuk zien we dat vertaald in acteurs die meer oogcontact maken en elkaar meer aanraken en omhelzen. De idioot brengt beweging in de verstarde standenmaatschappij. Het geloof komt voort uit het ongeloof om het goede.

Tragikomisch

De voorstelling lijkt constant te twijfelen tussen tragedie en komedie. De afwisseling van lichte en zware elementen is typisch Russisch en maakte de voorstelling goed verteerbaar ondanks de vele ingewikkelde plotlijnen en nevenpersonnages. Alle acteurs voelen zich ook als een vis in water in dit format waardoor de voorstelling ondanks zijn lange duur nooit echt lijkt stil te vallen. Vooral Koen De Graeve verdient een pluim voor zijn komische inbreng, telkens hij op de voorgrond treedt brengt hij de voorstelling naar een hogere versnelling.

Meer info over Lazarus en hun tournee van ‘De Idioot’ kan je hier terugvinden. 

Dieter Stockman

Plaats een reactie